Adolescente depressie of tienerdepressie is een stoornis die optreedt tijdens de tienerjaren en gekenmerkt wordt door constant verdriet, verlies van eigenwaarde, ontmoedigingen en verlies van interesse in normale activiteiten. Adolescente depressie kan een voorbijgaande reactie zijn op veel situaties en spanningen en een depressieve stemming komt vaak voor vanwege het normale rijpingsproces, de stress die daarmee gepaard gaat, de invloed van geslachtshormonen en de “onafhankelijkheidsverschillen” met ouders.
Adolescente depressie kan ook een reactie zijn op een verontrustende gebeurtenis, zoals het uit elkaar gaan van een vriendin of vriendje, de dood van een vriend of familielid, of falen op school. Tieners met weinig zelfvertrouwen hebben veel zelfkritiek en voelen weinig controle over negatieve gebeurtenissen, en ze lopen een specifiek risico om depressief te worden als ze stressvolle ervaringen meemaken.
Echte depressie bij tieners is meestal moeilijk vast te stellen omdat hun normale gedrag gekenmerkt wordt door zowel up- als downstemmingen, met onregelmatige perioden van het gevoel “de wereld is geweldig” en “het leven is klote”. Deze stemmingen kunnen elkaar afwisselen over een periode van uren of dagen. Aanhoudende depressieve stemmingen, een slechte relatie met familie en vrienden, onzekere schoolprestaties, drugsgebruik en ander negatief gedrag kunnen wijzen op een ernstige depressieve episode. Deze symptomen zijn misschien gemakkelijk te herkennen, maar een depressie bij adolescenten manifesteert zich vaak heel anders dan deze klassieke symptomen van depressie.
Te veel slapen, verandering in eetgewoonten en zelfs crimineel gedrag zoals winkeldiefstal kunnen tekenen van depressie zijn. Een ander veelvoorkomend waarschuwingssignaal voor adolescente depressie is een obsessie met de dood, die de vorm kan aannemen van ofwel angsten voor de dood en doodgaan of zelfmoordgedachten.
Ongeveer vijftien tot twintig procent van de Nederlandse tieners heeft een ernstige episode van depressie doorgemaakt, wat vergelijkbaar is met het percentage volwassenen dat aan depressie lijdt. Een langdurige depressieve stoornis begint meestal in de jongvolwassen jaren.
Meisjes in de puberteit hebben twee keer zo vaak een depressie. Risicofactoren zijn onder andere stressvolle levensgebeurtenissen zoals kindermishandeling, zowel lichamelijk als seksueel; verlies van een ouder door overlijden of echtscheiding; chronische ziekte; onstabiele zorg, slechte sociale vaardigheden; en een depressieve voorgeschiedenis in de familie. Er is ook een verband met eetstoornissen, met name boulimia.
Symptomen van adolescente depressie zijn driftbuien of agitatie; depressieve of prikkelbare stemming; verminderd plezier in dagelijkse activiteiten; onvermogen om plezier te beleven aan activiteiten die vroeger leuk waren; buitensporige slaperigheid overdag; verandering in eetlust, meestal verlies van eetlust maar soms een toename; verandering in gewicht, onbedoelde gewichtstoename of -afname; vermoeidheid; moeite met het nemen van beslissingen; piekeren over zichzelf; concentratieproblemen; obsessief gedrag; overmatige of ongepaste schuldgevoelens; episodes van geheugenverlies; gevoelens van waardeloosheid, zelfhaat of verdriet; overmatig onverantwoordelijk gedragspatroon; en plannen om zelfmoord te plegen of een daadwerkelijke zelfmoordpoging.
Als de symptomen minstens twee weken aanhouden en aanzienlijk verdriet of moeite met functioneren veroorzaken, moet behandeling worden gezocht. Behandelingen zijn vergelijkbaar met die van depressieve volwassenen en omvatten psychotherapie en antidepressiva. Professionele hulp zoeken voor een geschikte behandeling is noodzakelijk.