Bij een staaroperatie wordt de ooglens van een oog waarin staar is ontstaan, operatief verwijderd. Staarverwijdering is een van de meest uitgevoerde oogoperaties en wordt in de medische wereld algemeen beschouwd als een van de veiligste ingrepen. Staar ontstaat wanneer de ooglens troebel of ondoorzichtig wordt als gevolg van veroudering, ziekte of een trauma. Deze troebelheid kan het natuurlijke vermogen van het oog om licht te sturen en een beeld op het netvlies scherp te stellen, verstoren. Als gevolg hiervan ervaren mensen met cataract vaak een verlies van gezichtsvermogen.
Er is geen bekende manier om de door cataract veroorzaakte schade ongedaan te maken, hoewel het volledig verwijderen en vervangen van de aangetaste lens door een kunstlens het gezichtsvermogen van een persoon kan herstellen. De twee meest voorkomende ingrepen voor cataractverwijdering heten ICCE (intracapsulaire cataractverwijdering) en ECCE (extracapsulaire cataractverwijdering). Beide ingrepen worden doorgaans onder plaatselijke verdoving poliklinisch uitgevoerd, zodat patiënten die een cataractoperatie ondergaan dezelfde dag nog naar huis kunnen.
Bij extracapsulaire chirurgie wordt de aangetaste lens verwijderd, terwijl het grootste deel van het elastische lenskapsel intact blijft. Hierdoor kan een intraoculaire lens rechtstreeks in het lenskapsel worden geïmplanteerd. Extracapsulaire chirurgie kan op twee manieren worden uitgevoerd: conventionele ECCE of faco-emulsificatie. Bij conventionele ECCE wordt een kleine incisie gemaakt in het hoornvlies of de sclera van het oog. De cataract wordt vervolgens handmatig via de incisie verwijderd, zodat een vervangende intraoculaire lens kan worden ingebracht. Conventionele ECCE is het meest geschikt voor patiënten met zeer harde cataract of met een zwak of dun epitheel dat het hoornvlies bedekt.
De tweede methode, phaco-emulsificatie, maakt gebruik van een ultrasoon handstuk. Ultrasone golven brengen de cataract in trilling, waardoor deze uiteenvalt en in een aantal kleine stukjes breekt. Deze stukjes worden vervolgens via een kleine incisie in het hoornvlies weggezogen, waarna een vervangende intraoculaire lens kan worden geplaatst. Bij phaco-emulsificatie wordt een veel kleinere incisie gemaakt en zijn er mogelijk zelfs geen hechtingen nodig, waardoor deze procedure patiënten vaak een kortere herstelperiode biedt.
Bij intracapsulaire chirurgie wordt de gehele ooglens, inclusief het lenskapsel, verwijderd. Deze ingreep was tot in de jaren tachtig in de Verenigde Staten gangbaar, maar wordt tegenwoordig nog zelden uitgevoerd vanwege de medische vooruitgang op het gebied van cataractchirurgie. Om de lens te verwijderen, maakt de chirurg een grote incisie in het hoornvlies en injecteert hij een medicijn in het oog. Hierdoor breken de zonulaire vezels die de lens op zijn plaats houden af en lossen ze op. Een kleine sonde wordt in de incisie ingebracht en op de lens geplaatst, zodat deze kan worden bevroren met een cryogene oplossing, zoals vloeibare stikstof. De sonde wordt vervolgens uit het oog teruggetrokken, waarbij de bevroren lens mee wordt getrokken. Zodra de aangetaste lens is verwijderd, kan een intraoculaire lensimplantaat ter vervanging voor de iris worden geplaatst. Ten slotte wordt de incisie gehecht.
Intracapsulaire chirurgie heeft een hoog risico op complicaties vanwege de druk die tijdens de ingreep op het glasvocht van het oog wordt uitgeoefend. Patiënten hebben een langdurig herstel (tot 6 weken) en lopen een hoog risico op netvliesloslating en zwelling van het oog. Om deze reden worden bijna alle moderne cataractoperaties uitgevoerd via de extracapsulaire chirurgische methode.